SARA’nın sığır sağlığı ve verimliliği üzerindeki sonuçları

Subakut ruminal asidozun sığırlarda hem kısa hem de uzun vadeli sonuçları vardır. En önemli sorunlardan biri lif sindiriminin azalmasıdır. Ayrıca çalışmalar, SARA’dan etkilenen ineklerde yemden yararlanma etkinliğinin %5-10 azaldığını; bunun da besi sığırlarında daha düşük canlı ağırlık artışına ve süt ineklerinde süt veriminin azalmasına yol açtığını göstermektedir. Araştırmalar, SARA’dan etkilenen ineklerin %3-5 daha az süt üretebildiğini ve yetersiz asetat üretimi nedeniyle süt yağı oranında belirgin bir düşüş görüldüğünü ortaya koymuştur. Performans kayıplarının ötesinde, uzun süreli ruminal asidoz rumen bütünlüğünü bozar ve inflamasyonu tetikler. Aşırı asit, rumenin iç yüzeyine zarar vermekle kalmaz; Gram-negatif bakterilerin lizisine de neden olarak lipopolisakkaritlerin (LPS) açığa çıkmasına yol açar. Bu endotoksinler, bakterilerin kendileriyle birlikte rumen epitelini aşabilir, kan dolaşımına girebilir ve karaciğere ve diğer organlara ulaşabilir. Sonuçta rumenitis, ülser oluşumu ve karaciğer apseleri ile laminitis gibi ikincil bozuklukların riskinde artış ortaya çıkar. Bunların tümü, ekonomik açıdan ve hayvan refahı bakımından önemli sonuçlar doğurur.

Mikrobiyal dengesizliğe odaklanmak: asidozun zincirleme reaksiyonu

Rumen; bakterilerin, protozoaların ve mantarların yemi fermente etmek ve besin maddelerini açığa çıkarmak için sinerji içinde çalıştığı, son derece dinamik bir mikrobiyal ekosistemdir. Tipik kaba yeme dayalı rasyonlarda, Ruminococcus spp. ve Fibrobacter succinogenes gibi lif parçalayan bakteriler baskındır. Bu bakteriler, yapısal karbonhidratları asetat ve bütirat gibi uçucu yağ asitlerine (UYA) parçalar; bu asitler süt ineklerinde enerji sağlanmasına ve süt yağı sentezine önemli katkıda bulunur.

Ancak yüksek nişastalı rasyonlar mikrobiyal dengeyi değiştirir. Streptococcus bovis ve Lactobacillus spp. gibi amilolitik bakteriler hızla çoğalarak başta propiyonat olmak üzere büyük miktarlarda UYA ve laktat üretir. Normal koşullarda ruminal fermantasyon sırasında üretilen laktat, Megasphaera elsdenii ve Selenomonas ruminantium gibi laktatı kullanan bakteriler tarafından hızla metabolize edilir ve böylece birikmesi önlenir. Bununla birlikte, nişasta alımı rumenin tamponlama kapasitesini aştığında, bunun sonucunda meydana gelen pH düşüşü laktatı kullanan bu popülasyonları giderek baskılar. Bu durum, aside toleranslı ve laktat üreten bakterilerin çoğalmasını destekleyerek daha fazla laktat birikimine ve pH’nın sürekli düşmesine yol açar; böylece akut ruminal asidozu karakterize eden, kendi kendini güçlendiren bir döngü oluşur (Matrix ve ark., 2019; Da Silva Cabral ve ark., 2024; Palmonari ve ark., 2024).

Magnezyum oksit: rumen stabilitesi için güçlü bir yardımcı

SARA’nın yönetimi ve önlenmesi, kapsamlı bir besleme stratejisi gerektirir. Temel yaklaşımlar arasında rasyonun lif düzeylerinin optimize edilmesi, çiğnemeyi ve tükürük üretimini teşvik etmek için uygun yem partikül büyüklüğünün sağlanması ve fermente olabilir karbonhidratların dikkatle dengelenmesi yer alır. Nötralize edici maddelerin kullanımı da SARA’nın önlenmesinin temel unsurlarından biridir. Sodyum bikarbonat, hızlı nötralize edici etkisi nedeniyle yaygın olarak kullanılır; ancak etkisi, özellikle fermantasyonun yoğun olduğu yüksek nişastalı koşullarda, çoğu zaman kısa sürelidir. Maya takviyeleri gibi diğer yaklaşımlar ek destek sağlayabilir; bununla birlikte etkinlikleri tutarsız olabilir ve büyük ölçüde rasyona bağlıdır. Bu önlemlere rağmen, mikrobiyal değişimler ve asit birikimi çoğunlukla geleneksel katkı maddelerinin kısa süreli etkilerini geride bıraktığından, entansif sistemlerde rumen pH’sını optimum 6,2-6,5 aralığında tutmak güç olmaya devam etmektedir. Bu durum; mikrobiyal dengeyi, lif sindirimini ve genel hayvan performansını korumak için daha uzun süreli etkili ve çok işlevli çözümlere duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır.

Magnezyum oksit, rumendeki uzun süreli alkalileştirici etkisiyle nötralize edici maddeler arasında öne çıkar. Rasyona katıldığında MgO, rumendeki asitlerle kademeli olarak reaksiyona girerek asitliğin nötralize edilmesine ve rumen pH’sının zaman içinde stabilize edilmesine yardımcı olan hidroksit iyonlarını açığa çıkarır. Bununla birlikte, tüm MgO kaynakları aynı derecede etkili değildir. Nötralize etme kapasiteleri ve çözünürlükleri; kökenlerine, kalsinasyon sürecine (sıcaklık, süre, fırın tipi) ve partikül büyüklüğüne bağlı olarak önemli ölçüde değişebilir. Bu faktörler rumendeki reaktiviteyi doğrudan etkiler.

Bu nedenle, rumende istikrarlı bir stabilite hedeflendiğinde standart endüstriyel MgO’ya güvenmek yeterli değildir. Terresis Agriculture bu ihtiyacı karşılamak amacıyla, ruminal pH üzerinde hem hızlı hem de uzun süreli etki sağlamak üzere özenle seçilen ve işlenen özel bir MgO karışımı olan pHix-up’ı geliştirmiştir. Böylece geleneksel kaynaklara kıyasla daha yüksek güvenilirlik sağlanmaktadır.

pHix-up: rumen pH’sı üzerinde hızlı ve uzun süreli etki

Terresis Agriculture tarafından pHix-up’ın rumen pH’sı üzerindeki etkisini, sodyum bikarbonat ve litotamniyum gibi yaygın kullanılan diğer nötralize edici maddelerle karşılaştırmak üzere çeşitli denemeler yürütülmüştür. Bir meta-analize, art arda üç ay boyunca her 10 dakikada bir pH kaydı yapan rumen içi boluslarla donatılmış 84 inek dâhil edilmiştir. ADSA 2025’te (Louisville, ABD) sözlü olarak sunulan bu çalışma, pHix-up’ın yerel koşullardan ve besleme uygulamalarından bağımsız olarak ruminal pH’yı tutarlı biçimde stabilize ettiğini doğrulamıştır. Nitekim Şekil 1’de gösterildiği gibi, pHix-up takviyesi alan inekler, diğer çözümlerle karşılaştırıldığında kritik eşik olan pH 5,8’in altında anlamlı derecede daha az süre geçirmiştir (günde 85 dakika daha az; P < 0,01). Ayrıca rumen pH’sının saatlik değişimi, pHix-up’ın gün boyunca daha stabil bir rumen ortamı sağladığını, keskin dalgalanmaları önlediğini ve daha sağlıklı bir mikrobiyal dengeyi desteklediğini göstermektedir.

Mikrobiyal stabilite üzerindeki bu etki, Alex Bach ile yürütülen kontrollü bir çalışmada doğrulanmıştır (Journal of Dairy Science, 2023). Bu denemede, rasyonun nişasta içeriği kademeli olarak artırılarak ve kaba yem/konsantre yem oranı 36:64’e düşürülerek SARA oluşturulmuştur. pHix-up ile sodyum bikarbonatı, her ikisini eşdeğer nötralizasyon kapasitesi sağlayacak şekilde ayarlayarak karşılaştırdık. Dikkat çekici olarak, Şekil 2’de gösterildiği gibi pHix-up, asidojenik stres altında Fibrobacter succinogenes popülasyonlarını korumuş ve toplam sindirim kanalındaki NDF sindirilebilirliğini iyileştirmiştir. Ayrıca Treponema gibi diğer önemli fibrolitik mikroorganizmaları da desteklemiştir. Bu sonuçlar, pHix-up’ın pH stabilizasyonunun ötesinde, yüksek konsantre yemle beslemenin yarattığı zorlayıcı koşullar sırasında rumen mikrobiyomunun işlevsel bütünlüğünü korumaya yardımcı olduğunu göstermektedir.

Sonuç: SARA’nın önlenmesinde proaktif bir yaklaşım

Subakut ruminal asidoz, modern sığır yetiştiriciliğinde tanısı en sık gözden kaçan, ancak ekonomik açıdan önemli bozukluklardan biri olmaya devam etmektedir. Sindirim etkinliği, hayvan sağlığı ve genel işletme kârlılığı üzerindeki etkisi göz ardı edilemez. Üreticiler, SARA ile ilişkili mikrobiyal dinamikleri anlayarak ve özel MgO karışımımız pHix-up gibi etkili tamponlama stratejilerini uygulamaya dâhil ederek, optimum rumen işlevini sürdürmek için proaktif bir yaklaşım benimseyebilirler.

Yazar: Rahma Balegi, PhD, Terresis Agriculture

www.phix-up.com

International Dairy Topics • Cilt 23, Sayı 5 • Sayfa 12-13